کمیته حفاظت فنی چیست؟ و چه وظایفی دارد؟ برای اخذ گواهی ایمنی اداره کار
کمیته حفاظت فنی چیست؟ و چه وظایفی دارد؟ برای اخذ گواهی ایمنی اداره کار در چارچوب قوانین و مقررات ایمنی و بهداشت حرفهای ایران، کمیته حفاظت فنی نه به عنوان یک نهاد تشریفاتی، بلکه به عنوان یک ضرورت قانونی و راهبردی تعریف می گردد. این کمیته بر اساس ماده ۹۲ قانون کار جمهوری اسلامی ایران در کلیه کارگاههای دارای ۲۵ کارگر و بیشتر، تشکیل گردید و نقش آن فراتر از یک انجمن گفتگو است.
این کمیته در واقع قلب تپنده نظام مشارکتی ایمنی در محیط کار محسوب میگردد. هدف از تشکیل آن، ایجاد بستری نظامند برای همکاری و تعامل بین مدیریت و کارگران در جهت شناسایی، بررسی و حل مسائل ایمنی و بهداشت حرفهای است.
در فرآیند اخذ گواهی ایمنی اداره کار، فعالیت مستند و مؤثر کمیته حفاظت فنی، یکی از شاخص های کلیدی بلوغ سازمان در حوزه ایمنی و نشان از تعهد واقعی مدیریت به ایجاد محیط کاری امن است. این مقاله به تشریح کامل چیستی، ساختار، وظایف و نقش حیاتی این کمیته در مسیر نیل به استانداردهای مورد تأیید اداره کار می پردازد.
کمیته حفاظت فنی و بهداشت کار به عنوان یک ضرورت قانونی و راهبردی تعریف می گردد. برای کسب اطلاعات بیشتر جهت اخذ گواهینامه ایزو با شماره تلفن 79165-021 تماس بگیرید. همچنین برای افزایش دانش خود و یا طرح هر موضوعی در خصوص کمیته حفاظت فنی چیست؟ و چه وظایفی دارد؟ برای اخذ گواهی ایمنی اداره کار با شماره 09198386295 در تلگرام یا ایتا و یا واتساپ چت نمایید.
بخش اول: تعریف، مبانی قانونی و اهداف تشکیل کمیته حفاظت فنی چیست؟ و چه وظایفی دارد؟ برای اخذ گواهی ایمنی اداره کار
کمیته حفاظت فنی و بهداشت کار نهادی مشورتی، نظارتی و پیشنهاددهنده است که متشکل از نمایندگان کارفرما (مدیریت) و نمایندگان منتخب کارگران می باشد. فلسفه وجودی این کمیته بر این اصل استوار است که ایمنی با مشارکت همه ذینفعان محقق می گردد. کارگران به عنوان افرادی که مستقیماً در معرض خطرات محیط کار قرار دارند، دارای دانش تجربی ارزشمندی هستند که میتواند مکمل دانش فنی مدیریت و مسئولان ایمنی گردد.
مبانی قانونی تشکیل کمیته به طور صریح در ماده ۹۲ قانون کار و آیین نامه چگونگی تشکیل کمیته حفاظت فنی و بهداشت کار (مصوب شورای عالی حفاظت فنی) می باشد. مطابق این مقررات، تشکیل این کمیته برای کارگاه های مشمول، الزامی است و عدم تشکیل یا عدم فعالیت آن میتواند به عنوان تخلف از مقررات کار، مورد پیگرد قانونی قرار گیرد و مانعی جدی برای اخذ گواهی ایمنی باشد.
اهداف کلان تشکیل کمیته حفاظت فنی عبارتند از:
شناسایی خطرات و ارزیابی ریسک مکانیزمی برای مشارکت فعال کارگران در تصمیم سازی های مرتبط با سلامت و ایمنی خود ایجاد کند.
با بهرهگیری از تجربیات عملی و دیدگاه های کارگران برای شناسایی بهتر و زودهنگام خطرات استفاده کرد.
تقویت ارتباطات و ایجاد اعتماد متقابل بین مدیریت و نیروی کار انجام گردد.
حوادث و بیماری های ناشی از کار از طریق ارائه راهکارهای عملی و مورد توافق کاهش یابد.
فرهنگ مثبت ایمنی در سراسر سازمان ترویج گردد.
حصول اطمینان از اجرای مقررات ایمنی و بهداشت حرفه ای و آماده سازی کارگاه برای بازرسی های ادواری اداره کار حاصل یابد.
بخش دوم: ترکیب اعضا، نحوه تشکیل و فرآیندهای اداری
ترکیب اعضای کمیته حفاظت فنی باید به گونه ای باشد که نمایندگی متوازنی از مدیریت و کارگران را تضمین کند. ساختار معمول آن به شرح زیر است:
رئیس کمیته
معمولاً بالاترین مقام اجرایی حاضر در کارگاه (مانند مدیرعامل، مدیر کارخانه یا مدیر پروژه) به عنوان رئیس کمیته منصوب میشود. حضور وی نشاندهنده اهمیت و تعهد مدیریت ارشد به فعالیتهای کمیته است.
دبیر کمیته
مسئول حفاظت فنی کارگاه، به دلیل تخصص و مسئولیت مستقیم در این حوزه، عهدهدار دبیری کمیته میشود. وظایف دبیر شامل تهیه دستورجلسه، تنظیم صورتجلسات، ابلاغ مصوبات و پیگیری تصمیمات است.
نمایندگان مدیریت
حداقل دو نفر از مدیران یا سرپرستان ارشد واحدهای مختلف (مانند تولید، فنی، تعمیرات، پشتیبانی) به انتخاب مدیریت منصوب گردند.
نمایندگان منتخب کارگران
حداقل دو نفر از کارگران که با رأی مستقیم، مخفی و اکثریت آرای کارگران برای یک دوره دو ساله انتخاب می گردند. این افراد باید واجد شرایطی از قبیل آشنایی به مسائل ایمنی، داشتن حداقل یک سال سابقه کار در کارگاه، و اعتماد همکاران باشند. در کارگاههای بزرگ، تعداد نمایندگان کارگران متناسب با تعداد پرسنل افزایش می یابد.
نحوه تشکیل و فرآیندهای اداری
پس از انتخاب نمایندگان کارگران، کارفرما موظف است ترکیب نهایی کمیته را به طور رسمی و کتباً به اداره کار، رفاه و امور اجتماعی شهرستان مربوطه اعلام نماید. کمیته ماهانه حداقل یک بار باید با حضور حداقل دو سوم اعضا تشکیل جلسه دهد. جلسات باید در ساعات کار و در محلی مناسب برگزار شود و صورتجلسات آن به دقت ثبت و نگهداری گردد.
بخش سوم: وظایف و اختیارات کلیدی کمیته حفاظت فنی
وظایف کمیته حفاظت فنی گسترده و چندوجهی است و میتوان آن را در محورهای زیر دستهبندی کرد:
وظایف نظارتی و بازرسی
بازدیدهای دوره ای و منظم از کلیه بخشهای کارگاه توسط اعضای کمیته (ترجیحاً به صورت گروهی) و بررسی شرایط محیط کار، ماشینآلات، ابزارآلات و روشهای انجام کار از منظر رعایت اصول ایمنی و بهداشت حرفهای انجام گردد. جهت کسب اطلاعات بیشتر روش اجرایی مدیریت ریسکها و فرصتها را مطالعه نمایید.
بررسی و تحلیل کلیه حوادث ناشی از کار (از جمله حوادث منجر به مصدومیت جزیی و شبهحوادث) به منظور شناسایی علل ریشهای و ارائه راهکار برای جلوگیری از تکرار مجدد انجام گردد.
بر اجرای مقررات و دستورالعملهای ایمنی، استفاده صحیح از تجهیزات حفاظت فردی (PPE) و رعایت پروتکلهای کاری ایمن نظارت گردد.
به شکایات، پیشنهادات و گزارش های کارگران در زمینه شرایط ناایمن یا تخلف از مقررات ایمنی رسیدگی گردد.
وظایف مشورتی و پیشنهاد دهی
تهیه و ارائه پیشنهادهای کاربردی، مکتوب و زمان بندی به مدیریت در راستای رفع نواقص ایمنی، بهبود شرایط کار، تعمیر یا نصب تجهیزات حفاظتی، و تأمین وسایل ایمنی مورد نیاز صورت گیرد.
مطالعه و اظهارنظر در مورد طرح های توسعه، تغییر فرآیندها، نصب ماشینآلات جدید یا ورود مواد شیمیایی تازه به کارگاه از جنبه ایمنی و بهداشت بررسی شود.
مشارکت در بررسی و تأیید برنامه های آموزشی ایمنی کارکنان و پیشنهاد موضوعات آموزشی مورد نیاز صورت گیرد.
گزارش های ادواری از فعالیت ها، یافته ها و پیشنهادهای کمیته برای ارائه به مدیریت ارشد و اداره کار در صورت لزوم تهیه گردد.
وظایف آموزشی و ترویجی
همکاری با واحد HSE یا مسئول حفاظت فنی در برنامه ریزی و اجرای دوره های آموزشی و جلسات کوتاه آموزشی ایمنی (Toolbox Talks) صورت گیرد. دستورالعمل رعایت HSE عمومی باعث افزايش سطح ایمنی و بهداشت عمومی و فردی و پيشگيری از عوارض و بيماري هایی که منشاء بهداشتی دارند، می پردازد.
ترویج فرهنگ گزارش دهی داوطلبانه شبه حوادث و شرایط ناایمن در بین کارگران صورت یابد.
پیشنهاد نصب، به روزرسانی یا بهبود علائم، تابلوها و نشانگرهای هشداردهنده ایمنی در محیط کار انجام شود.
اختیارات و حدود صلاحیت
ذکر این نکته ضروری است که کمیته حفاظت فنی عمدتاً یک نهاد مشورتی و پیشنهاددهنده است. اختیار اصلی آن، توصیه و پیشنهاد به مدیریت می باشد. این کمیته به خودی خود مجوز توقف کار، اخراج پرسنل یا هزینه کرد مستقیم بودجه را ندارد. با این حال، از اختیار مهم پیگیری مصوبات و در صورت عدم اقدام مدیریت درباره پیشنهادهای حیاتی، اطلاع رسانی به سطوح بالاتر مدیریت یا مراجع قانونی مانند اداره کار برخوردار است. مسئولیت نهایی ایجاد و حفظ محیط کار ایمن، همچنان بر عهده کارفرما است و کمیته مکمل و تقویتکننده این مسئولیت می باشد.
کمیته حفاظت فنی و بهداشت کار به عنوان یک ضرورت قانونی و راهبردی تعریف می گردد. برای کسب اطلاعات بیشتر جهت اخذ گواهینامه ایزو با شماره تلفن 79165-021 تماس بگیرید. همچنین برای افزایش دانش خود و یا طرح هر موضوعی در خصوص کمیته حفاظت فنی چیست؟ و چه وظایفی دارد؟ برای اخذ گواهی ایمنی اداره کار با شماره 09198386295 در تلگرام یا ایتا و یا واتساپ چت نمایید.
بخش چهارم: نقش محوری کمیته حفاظت فنی چیست؟ و چه وظایفی دارد؟ برای اخذ گواهی ایمنی اداره کار
فعالیت مؤثر و مستند کمیته حفاظت فنی، یکی از قوی ترین مدارکی است که یک سازمان میتواند جهت اثبات وجود یک سیستم ایمنی پویا و مشارکتی به بازرسان اداره کار ارائه دهد. نقش آن در مراحل مختلف فرآیند اخذ گواهی به شرح زیر است:
در مرحله آماده سازی و پیش از بازرسی
شناسایی عملی نواقص نمایندگان کارگران در کمیته، با توجه به حضور دائم در خط تولید، قادر به شناسایی خطرات و مشکلاتی هستند که ممکن است در بازرسی های معمول مدیریت دیده نشود. این امر منجر به رفع پیشگیرانه و داخلی نواقص قبل از بازرسی اداره کار می گردد. آموزش شناسایی خطرات و ارزیابی ریسک برای کارشناسان ایمنی و HSE ، ابزارهای کلیدی برای مدیریت ایمنی به شمار میآیند.
ایجاد مستندات معتبر
صورت جلسات منظم، دقیق و پیوسته کمیته که حاوی دستورجلسات واضح، گزارش بازرسی، صورت جلسه بررسی حوادث، پیشنهادها، مصوبات و پیگیریها باشد، شاهدی گویا بر تعهد سازمان به ایمنی است. یک آرشیو منظم از این صورت جلسات، برای بازرس دارای ارزش بالایی است.
ارتقای فرهنگ ایمنی
فعالیت مستمر کمیته، آگاهی عمومی کارگران را افزایش و آنان را برای تعامل سازنده با بازرس آماده میکند.
در حین بازرسی اداره کار
بازرسان اداره کار، به طور معمول نخستین مدارکی که درخواست میکنند، صورت جلسات کمیته حفاظت فنی است. این مدارک نشانی از استمرار و جدیت فعالیت های ایمنی در سازمان است.
مصاحبه با اعضای کمیته
بازرس اغلب به صورت جداگانه با نمایندگان منتخب کارگران در کمیته گفتگو میکند تا از واقعی و مؤثر بودن فعالیت کمیته، آزادی عمل آنان و میزان توجه مدیریت به پیشنهادهایشان اطمینان حاصل نماید. پاسخ های صریح و آگاهانه این نمایندگان، اعتبار نظام ایمنی سازمان را تأیید میکند.
مشاهده عینی تأثیرات
بازرس در محیط کار میتواند نتایج عینی فعالیت کمیته را ببیند، از جمله اجرای طرح های اصلاحی پیشنهادی، وجود علائم هشدار مناسب و رعایت مقررات توسط پرسنل باشند.
بخش پنجم: چالشهای متداول و راهکارهای ارتقای اثربخشی کمیته
کمیتههای حفاظت فنی در عمل ممکن است با چالش هایی مواجه شوند که آگاهی از آنها برای بهبود عملکرد ضروری است:
چالش صوری و بیاثری زمانی است که جلسات بدون دستور کار مشخص، خروجی عملی و پیگیری برگزار می شوند. راهکارآن تعهد مدیریت ارشد (رئیس کمیته)، تهیه دستورجلسه مدون، مدیریت مؤثر زمان جلسه، تمرکز بر ارائه پیشنهادهای مشخص و قابل اجرا، و پیگیری جدی مصوبات توسط دبیر کمیته می باشد. جهت آشنایی بیشتر مقاله مقاله پیاده سازی استاندارد HSE را مطالعه نمایید.
چالش عدم اجرای مصوبات توسط مدیریت کمیته حفاظت فنی چیست؟ و چه وظایفی دارد؟ برای اخذ گواهی ایمنی اداره کار
ثبت دقیق مصوبات با ذکر مسئول و مهلت اجرا، پیگیری رسمی در جلسات آتی، و در نهایت، استفاده از مکانیزم اطلاع رسانی به مراجع بالاتر در صورت عدم توجه جدی مدیریت به پیشنهادهای حیاتی ایمنی است.
ناتوانی برخی اعضا در شناسایی خطرات یا ارائه راهکار یکی از چالش هاست. راهکار آن برگزاری دوره های آموزشی تخصصی ایمنی برای اعضای کمیته (به ویژه نمایندگان کارگران) توسط مسئول حفاظت فنی یا مشاوران خارجی می باشد. سیستم مدیریت ریسک باید به صورت مداوم پایش و بهبود یابد. بازرسی های دورهای HSE، ممیزی پیمانکاران، ثبت و تحلیل حوادث و اجرای اقدامات اصلاحی و پیشگیرانه باعث میشود. سیستم همواره به روز و اثر بخش باقی بماند. این رویکرد با الزامات استاندارد ISO 45001:2018(en) نیز هم راستاست.
چالش دیگر نبود فضای اعتماد و ترس نمایندگان کارگران از بیان مشکلات واقعی است. راهکار آن ایجاد فضای امن و بدون تبعیض در جلسات توسط رئیس کمیته، حفظ محرمانگی موارد لازم و تأکید بر رویکرد حل مسئله به جای سرزنش می باشد.
اهمیت کمیته حفاظت فنی و بهداشت کار
کمیته حفاظت فنی، حلقه وصل مدیریت و نیروی کار در مسیر تحقق ایمنی پایدار است. این کمیته تجسم عینی اصل “پیشگیری با مشارکت” در حوزه ایمنی و بهداشت حرفهای است. موفقیت در اخذ گواهی ایمنی اداره کار، منحصر به وجود تجهیزات و حفاظهای فیزیکی نیست، بلکه در گرو استقرار ساختارهای مدیریتی مشارکتی و اثربخشی مانند کمیته حفاظت فنی است.
سازمانی که دارای کمیتهای فعال، مستقل و تأثیرگذار باشد، به بازرسان اداره کار و دیگر ذی نفعان اثبات میکند که ایمنی را به عنوان یک ارزش اساسی و فراگیر در فرهنگ سازمانی خود نهادینه کند. چنین سازمانی نه تنها مجوزهای قانونی را با سهولت بیشتری کسب میکند، بلکه با کاهش حوادث، افزایش بهره وری، حفظ سرمایه انسانی و ارتقای وجهه اجتماعی، به توسعه پایدار خود کمک شایانی مینماید.
بنابراین، سرمایهگذاری بر تشکیل و تقویت کمیته حفاظت فنی، سرمایهگذاری بر امن ترین، سالم ترین و در نتیجه، سودآورترین آینده ممکن برای هر کارگاه و سازمانی است. جهت آشنایی بیشتر اقداماتی برای رسیدگی به ریسک ها و فرصت ها – بند 6-1 استاندارد ISO 9001 را دانلود نمایید.
کمیته حفاظت فنی و بهداشت کار به عنوان یک ضرورت قانونی و راهبردی تعریف می گردد. برای کسب اطلاعات بیشتر جهت اخذ گواهینامه ایزو با شماره تلفن 79165-021 تماس بگیرید. همچنین برای افزایش دانش خود و یا طرح هر موضوعی در خصوص کمیته حفاظت فنی چیست؟ و چه وظایفی دارد؟ برای اخذ گواهی ایمنی اداره کار با شماره 09198386295 در تلگرام یا ایتا و یا واتساپ چت نمایید.
