HSE در دیتا سنتر-  ایمنی در مرکز داده – نحوه شناسایی خطرات در مرکز داده

HSE در دیتا سنتر اهمیت زیادی دارد. دیتا سنترها به عنوان قلب زیرساخت دیجیتال سازمان‌ ها، محیطی سرشار از خطرات بالقوه و پنهان هستند. در حالی که تمرکز اصلی بر روی پایداری سرورهاست، ایمنی پرسنل و تجهیزات را  نباید نادیده گرفت.

به طور کلی آموزش  HSE بهداشت، ایمنی و محیط زیست در دیتا سنتر به مجموعه مهارت‌ هایی می گویند که کارکنان را برای مواجهه با ریسک ‌های خاص این محیط آماده می‌کند. خطرات الکتریکی ناشی از ولتاژهای بالا، مهمترین تهدید در این فضاها محسوب می‌ گردد که نیازمند آشنایی کامل با اصول قطع انرژی است.

از سوی دیگر، سیستم ‌های اطفاء حریق گازی، در صورت تخلیه ناگهانی می‌توانند سلامت تنفسی پرسنل را به خطر بیندازند. جابجایی تجهیزات سنگین سرور نیز بدون رعایت اصول ارگونومی، آسیب ‌های جبران ‌ناپذیری به همراه می آورد.

لذا  یک برنامه آموزشی جامع  HSE، فرهنگ ایمنی پیشگیرانه را در تیم فنی نهادینه و از بروز فجایع انسانی و مالی جلوگیری می‌کند. در نهایت، توجه به HSE در مراکز داده، نه یک هزینه اضافی، بلکه سرمایه‌گذاری مستقیم بر روی تداوم کسب و کار و حفاظت از سرمایه ‌های انسانی است. این رویکرد با الزامات استاندارد ISO 45001:2018(en) نیز هم‌ راستاست و اعتبار سیستم HSE سازمان را افزایش می‌دهد.

خطرات عدم رعایت اصول HSE در دیتا سنتر 

هم پرسنل را به خطر می ‌اندازد و هم کسب و کار را نابود می‌کند.روش اجرایی  شناسایی خطرات و ارزیابی ریسک  به شما کمک می کند تا خطرات را شناسایی نمایید. در زیر به خطرات ناشی از عدم رعایت اصول ایمنی در دیتا سنتر اشاره می کنیم:

۱. خطر جانی برای پرسنل

بدترین نتیجه بی ‌توجهی به HSE، مرگ یا آسیب جدی کارکنان است.

مرگ با برق

در دیتا سنتری که اصول قطع برق (LOTO) را رعایت نمی‌کند، یک اشتباه ساده هنگام تعمیرات، برق‌گرفتگی مرگبار به همراه دارد.

سقوط از بلندی

کسی که بدون آموزش کار در ارتفاع، روی نردبان یا داربست می‌رود، حتماً سقوط می‌کند و آسیب می‌بیند.

خفگی با گاز

اگر گاز آتش‌نشانی مثل FM200 ناگهان در محیط پخش شود و پرسنل راه فرار را بلد نباشند، جان خود را از دست می‌دهند.

۲. آتش‌ سوزی و خاکستر تجهیزات

دیتا سنترها پر از دستگاه‌ های برقی و کابل هستند، پس همیشه خطر آتش وجود دارد.

اگر کسی به طور دوره ‌ای نقاط داغ را بررسی نکند، یک اتصال کوچک در عرض چند دقیقه کل سالن را خاکستر می‌کند.

اگر پرسنل طرز استفاده از کپسول آتش‌نشانی را ندانند، هنگام آتش سردرگم می‌مانند و شعله همه جا را می‌گیرد.

حتی بعد از خاموش شدن آتش، دود حاصل از کابل‌های سوخته به سرورهای سالم نفوذ می‌کند و آن‌ها را از کار می‌اندازد.

۳ . عواقب قطعی اینترنت و از دست رفت اطلاعات

هر حادثه‌ای در دیتا سنتر، یعنی قطع  سرویس و ضرر مالی.

با یک قطع ناگهانی برق، اطلاعات مهم مشتریان پاک می‌شود و دیگر برنمی‌گردد.

با از کار افتادن دیتا سنتر، بانک‌ ها، فروشگاه‌ های اینترنتی و اداره ‌ها تعطیل می ‌شوند.

در قراردادها، قطع سرویس جریمه مالی سنگین برای صاحب دیتا سنتر به همراه دارد.

۴. بیماری‌ های مزمن و فرسودگی پرسنل

بعضی خطرات، آرام آرام بدن پرسنل را از بین می‌برد.

جابجایی سرورهای سنگین بدون رعایت اصول، دیسک کمر و آرتروز برای کارگران به همراه دارد.

نفس کشیدن در غبار و بخار باتری‌ ها بدون ماسک، ریه پرسنل را بیمار می‌کند.

کار در محیط ناامن، استرس دائمی به کارکنان وارد می‌کند و آن‌ها را زودتر از موعد فرسوده می‌کند.

۵. پلمپ دیتا سنتر و فرار مشتری ‌ها

بی ‌توجهی به ایمنی، عواقب قانونی و اعتباری دارد.

• بعد از یک حادثه، آتش‌نشانی یا وزارت کار در دیتا سنتر را پلمپ می‌کند.
• خانواده کسی که آسیب دیده، از مدیر دیتا سنتر شکایت می‌کند و غرامت می‌گیرد.
• بعد از یک آتش‌سوزی یا حادثه تلخ، مشتری ‌ها به رقبا می‌پیوندند و اعتبار دیتا سنتر برای همیشه می‌رود.

حرف آخر: هزینه ایمنی ناچیز، هزینه فاجعه غیرقابل ‌جبران

بی ‌توجهی به HSE یعنی قبول “نابودی کامل”. هزینه یک دوره آموزشی یا چند کپسول آتش‌نشانی در مقابل از دست رفتن جان یک انسان یا خاکستر شدن یک دیتا سنتر میلیاردی، هیچ است. پیشگیری همیشه از درمان بهتر و ارزان ‌تر تمام می‌ شود.

راهنمای کامل طراحی ایمن ساختمان دیتا سنتر

یک دیتا سنتر ایمن، فقط به تجهیزات پیشرفته و سرورهای قدرتمند خلاصه نمی‌ شود. همه چیز از ساختمان شروع می ‌گردد. اگر اسکلت و پوسته ساختمان دیتا سنتر استاندارد نباشد، هیچ سیستم امنیتی نمی ‌تواند از آن محافظت کند. در ادامه، مشخصات یک ساختمان ایمن برای HSE در دیتا سنتر را بررسی می‌کنیم. جهت آشنایی بیشتر مقاله مقاله پیاده سازی استاندارد HSE را مطالعه نمایید.

یک ساختمان ایمن برای دیتا سنتر، جایی است که آب، آتش، برق‌گرفتگی و سارق به آن راه ندارند. جایی که اگر زلزله بیاید، فرو نمی‌ریزد و اگر صاعقه بزند، به سرورها آسیب نمی‌رسد. سرمایه‌گذاری روی ساختمان، ارزان ‌ترین راه برای محافظت از سرمایه ‌های دیجیتال شماست.

موقعیت مکانی

اولین و مهمترین تصمیم قبل از ساخت، باید محل مناسبی برای دیتا سنتر انتخاب کنید.

دور از مناطق سیل‌خیز: ساختمان را در منطقه‌ای بسازید که سابقه سیلاب ندارد. ورود آب به دیتا سنتر یعنی نابودی کامل تجهیزات.

دور از مسیر زلزله: از مناطق با گسل فعال و زلزله‌خیز فاصله بگیرید.

دور از خطرات انسانی: نزدیک فرودگاه، خطوط راه‌آهن، پمپ بنزین یا کارخانه‌ های شیمیایی نباشد. سقوط هواپیما یا انفجار در همسایگی، فاجعه می‌آفریند.

دسترسی امن: مسیر رفت و آمد پرسنل و خدمات‌ رسانی امن و دور از مناطق جرم ‌خیز باشد.

سازه و اسکلت ساختمان

بدنه اصلی ساختمان باید مثل یک دژ مستحکم و دارای ستون ‌های مقاوم باشد.

مقاوم در برابر زلزله

ساختمان را با استانداردهای بالا و بر اساس آیین ‌نامه زلزله طراحی کنید. اسکلت فلزی یا بتنی با کیفیت عالی انتخاب کنید.

کف‌ ها باید وزن عظیم سرورها، رک ‌ها و تجهیزات خنک‌کننده را تحمل کنند. بار مرده کف در دیتا سنترها گاهی به چند تن در متر مربع می‌رسد.

ضد حریق

از مصالح غیرقابل اشتعال برای ساخت استفاده کنید. اسکلت فلزی را با پوشش ‌های ضد حریق بپوشانید تا در هنگام آتش‌سوزی زود فرو نریزد.

 دیوارها، سقف و کف؛ پوسته محافظ

پوسته ساختمان باید نفوذناپذیر باشد. دیوارها و سقف کاملاً عایق رطوبت و آب بندی شوند. حتی یک قطره باران یا رطوبت نباید وارد سالن سرور شود.

عایق حرارتی

برای کاهش مصرف برق و ثابت نگه داشتن دما، عایق‌کاری حرارتی دیوارها و سقف ضروری است.

کف‌ پوش آنتی‌ استاتیک

کف سالن سرور با پوشش مخصوص (ESD) پوشانده شود تا الکتریسیته ساکن به تجهیزات حساس آسیب نزند.

درب‌ های ضد حریق

ورودی‌ ها و خروجی ‌ها با درب ‌های مقاوم در برابر آتش و دود مجهز شوند تا در زمان حادثه، آتش به بخش‌ های دیگر سرایت نکند.

ساختمان را به بخش‌ های مجزا تقسیم کنید.

جداسازی تجهیزات برق

ترانسفورماتور، UPS و تابلوهای برق اصلی در اتاقی جدا از سالن سرور قرار بگیرند تا خطر آتش ‌سوزی برق به سرورها منتقل نشود.

اتاق باتری مجزا

باتری‌ ها (خصوصاً باتری‌های اسیدی) را در اتاقی با تهویه قوی بگذارید تا گازهای سمی و قابل اشتعال وارد سالن اصلی نشود.

راهروهای سرد و گرم

طراحی داخلی ساختمان به گونه ‌ای باشد که جریان هوا مدیریت شود (راهروهای سرد و گرم) تا سیستم سرمایش بهینه کار کند.

مسیر فرار اضطراری

حداقل دو راه خروج اضطراری از سالن سرور و سایر بخش ‌ها طراحی کنید تا پرسنل در زمان آتش‌سوزی سریع خارج شوند.

۵. سیستم اعلام و اطفاء حریق در دیتا سنتر (آتش‌نشانی خودکار)

برای رعایت HSE در دیتا سنتر ساختمان باید مجهز به پیشرفته‌ترین سیستم‌های اطفاء باشد.

حریق‌ یاب زودهنگام (VESDA)

سیستمی نصب کنید که دود را قبل از تبدیل شدن به آتش تشخیص دهد. این سیستم هوا را مکیده و ذرات دود را خیلی زود پیدا می‌کند.

گاز تمیز (Clean Agent)

از گازهای مخصوص (مانند FM200، Novec یا اینرژن) برای خاموش کردن آتش استفاده کنید. آب یا کف، سرورها را نابود می‌کند، اما این گازها به تجهیزات آسیب نمی‌زنند.

سنسورهای دما و دود

در تمام نقاط ساختمان، سنسورهای دقیق نصب کنید که به سیستم مرکزی متصل باشند.

۶. سیستم تهویه و سرمایش (HVAC) در دیتا سنتر

گرما دشمن شماره یک سرورهاست، پس ساختمان باید هوای خنک و پاکیزه داشته باشد.

سرمایش دقیقا از دستگاه‌های سرمایش دقیق (CRAC یا CRAH) استفاده کنید که دما و رطوبت را در محدوده ایده‌آل (۲۲-۱۸ درجه) نگه می‌دارند.

تهویه اضطراری در زمان تخلیه گازهای آتش‌نشانی، سیستم تهویه باید بتواند سریعاً گاز را از محیط خارج کند تا پرسنل بتوانند وارد شوند.

فیلتراسیون قوی

برای رعایت HSE در دیتا سنتر هوای ورودی به ساختمان را با فیلترهای پیشرفته تصفیه کنید تا گرد و غبار و آلودگی وارد سالن سرور نشود.

۷. سیستم ارت و صاعقه‌ گیر (حفاظت الکتریکی) در HSE در دیتا سنتر

ساختمان باید در برابر صاعقه و نوسانات برق محافظت شود.

صاعقه‌ گیر (Franklin Rod)

روی پشت بام، صاعقه‌گیر نصب کنید تا صاعقه به جای سرورها، به زمین هدایت شود.

شبکه ارت (Grounding)

تمام تجهیزات فلزی و سرورها به شبکه ارت متصل باشند تا در زمان نوسان برق، جریان اضافی به زمین برود و کسی برق‌گرفتگی نکند.

هم ‌پتانسیل کردن

تمام بخ‌های ساختمان از نظر الکتریکی با هم هم‌پتانسیل شوند تا اختلاف ولتاژ خطرناک ایجاد نشود.

۸. کنترل دسترسی و امنیت فیزیکی

ساختمان باید در برابر ورود افراد غیرمجاز مقاوم باشد.

دوربین مداربسته

همه نقاط ساختمان (ورودی، راهروها، سالن سرور) زیر پوشش دوربین باشد.

ورودی ها

ورود به ساختمان و بخش‌ های حساس با کارت شناسایی، اثر انگشت یا تشخیص چهره باشد.

حفاظ فیزیکی

پنجره‌ها (اگر وجود دارند) و درب‌های اضطراری با حفاظ فیزیکی مقاوم شوند تا کسی نتواند از آن‌ها وارد شود.

انواع خطرات HSE در دیتا سنتر و راههای مقابله با آنها

دیتا سنترها با وجود تمام پیشرفتگی‌ های تکنولوژیک، مکان ‌های ذاتاً پرخطری هستند. شناخت این خطرات و آمادگی برای مقابله با آنها، تنها راه حفظ پرسنل، تجهیزات و داده‌هاست. جهت آشنایی بیشتر اقداماتی برای رسیدگی به ریسک ها و فرصت ها – بند 6-1 استاندارد ISO 9001 را دانلود نمایید. مهمترین تهدیدها و راهکارهای مقابله با آنها را در زیر دسته ‌بندی می کنیم:

انواع خطرات دیتا سنتر به چهار دسته اصلی تقسیم می‌شوند:

–  الکتریکی (برق‌گرفتگی، آتش‌سوزی برق)

–  فیزیکی و سازه‌ای (آتش، آب، زلزله)

– محیطی و بهداشتی (گازها، گرما، ارگونومی)

–   انسانی و امنیتی (خطاهای پرسنل، نفوذ)

۱. خطرات الکتریکی و راههای مقابله

خطرات الکتریکی، جدی ‌ترین و رایج‌ ترین تهدید در دیتا سنترها هستند.

الف) برق‌ گرفتگی (Shock/Electrocution)

توضیح خطر: تماس مستقیم با قسمت‌های برق‌دار (تابلوها، کابل‌ها، UPS) هنگام تعمیرات یا خطاهای انسانی.

راههای مقابله:

آموزش LOTO (Lockout/Tagout): الزام همه پرسنل به قطع، قفل و برچسب‌گذاری منابع انرژی قبل از شروع کار است.

استفاده از ابزار عایق:  از ابزارهای دستی با روکش عایق و دستکش‌ های مخصوص برق استفاده شود.

رعایت فاصله ایمنی: فاصله مناسب با تجهیزات برق ‌دار ولتاژ بالا. حفظ گرددو

کفپوش عایق: از کفپوش‌ های عایق الکتریسیته در جلوی تابلوهای برق استفاده گردد.

ب) قوس الکتریکی (Arc Flash)

توضیح خطر: جرقه و انفجار ناگهانی ناشی از اتصال کوتاه در تجهیزات فشار قوی. دمای لحظه‌ای آن از سطح خورشید هم بالاتر می‌رود و موج انفجار ایجاد می‌کند. از  HSE در دیتا سنتر است.

راههای مقابله:

محدودیت دسترسی: فقط افراد مجاز و آموزش‌ دیده به محفظه‌ های برق فشار قوی نزدیک شوند.

لباس مخصوص (PPE):  از لباس‌ های ضد قوس الکتریکی، محافظ صورت و کلاه ایمنی مخصوص در زمان سرویس استفاده گردد.

برچسب‌گذاری هشدار:  برچسب ‌های هشدار دهنده روی تابلوها و تجهیزات پرخطر نصب گردد.

ج) آتش‌سوزی الکتریکی (Electrical Fire)

توضیح خطر: اتصالی، داغ شدن بیش از حد کابل ‌ها یا خرابی تجهیزات برق می باشد.

راههای مقابله:

ترموگرافی (تصویربرداری حرارتی): بازدید دوره‌ای با دوربین حرارتی برای یافتن نقاط داغ قبل از آتش‌سوزی.

سیم‌کشی استاندارد: استفاده از کابل‌های با کیفیت و متناسب با جریان مصرفی.

سیستم اطفاء گازی: نصب سیستم FM200 یا Novec برای خاموش کردن آتش بدون آسیب به تجهیزات.

۲. خطرات فیزیکی و سازه‌ ای و راههای مقابله برای HSE در دیتا سنتر

الف) آتش‌سوزی عمومی

توضیح خطر: آتش ناشی از مواد قابل اشتعال (مقوا، بسته‌بندی، کابل‌ها).

راههای مقابله:

انبارش ایمن: نگهداری مواد بسته‌بندی و قابل اشتعال در فضای جداگانه.

سیستم اعلام حریق (VESDA): نصب سیستم تشخیص زودهنگام دود.

کپسول‌های دستی: جانمایی کپسول‌های CO2 یا پودر خشک در نقاط مختلف و آموزش کار با آنها.

درب‌های ضد حریق: تفکیک بخش‌ ها با درب‌های مقاوم در برابر آتش.

ب) نشت آب و رطوبت

توضیح خطر: نشتی از سیستم سرمایش، لوله‌های آب، نفوذ باران یا سیلاب.

راههای مقابله:

سیستم تشخیص نشت آب: نصب سنسورهای تشخیص آب در کف‌ سوله و زیر کف‌پوش.

عایق‌کاری: عایق ‌بندی کامل سقف، دیوارها و محل عبور لوله‌ها.

لوله‌کشی ایمن: عدم عبور لوله‌های آب از بالای سرورها و تجهیزات حساس.

ج) زلزله

توضیح خطر: واژگونی رک ‌ها، قطع کابل ‌ها، سقوط تجهیزات.

راههای مقابله:

مهار لرزه‌ای (Seismic Bracing): اتصال محکم رک ‌ها به کف و دیوار با پیچ و مهارهای مخصوص.

ساختار مقاوم: ساختمان با استانداردهای بالای مقاومت در برابر زلزله.

چیدمان ایمن: فاصله مناسب بین رک‌ ها و دیوارها برای جلوگیری از برخورد.

۳. خطرات محیطی و بهداشتی و راههای مقابله برای HSE در دیتا سنتر

الف) گازهای خاموش‌کننده

توضیح خطر: تخلیه ناگهانی گازهای بی‌رنگ و بی ‌بو (مانند FM200) که اکسیژن محیط را کم کند و باعث خفگی می ‌شود.

راههای مقابله:

آموزش: آشنایی کامل پرسنل با صدای آژیر قبل از تخلیه گاز.

تخلیه سریع: ترک فوری محل در زمان شنیدن آژیر.

قفل ‌های ایمنی: سیستم‌ هایی که تا بسته شدن درب ‌ها، گاز را تخلیه نمی‌کنند.

ب) گرمای شدید

توضیح خطر: خرابی سیستم سرمایش و افزایش دما که منجر به خاموشی سرورها می‌شود.

راههای مقابله:

سیستم سرمایش اضافه (N+1): پیش‌بینی دستگاه سرمایش یدک.

مانیتورینگ دما: نصب سنسورهای دما در راهروهای سرد و گرم.

قطع خودکار: در صورت افزایش غیرقابل کنترل دما، سیستم برخی سرورها را به صورت خودکار خاموش کند.

ج) آسیب‌های ارگونومیکی

توضیح خطر: جابجایی نادرست تجهیزات سنگین، خم شدن مکرر و کار با ابزار نامناسب.

راههای مقابله:

آموزش بلند کردن بار: تکنیک‌های صحیح بلند کردن اجسام.

تجهیزات کمکی: استفاده از جک رک، لیفتراک دستی و بالابر.

استراحت منظم: زمان ‌بندی برای استراحت و حرکات کششی در شیفت‌های طولانی.

۴. خطرات انسانی و امنیتی و راههای مقابله

الف) خطای انسانی

توضیح خطر: رایج‌ترین علت حوادث. اشتباه در قطع و وصل برق، تنظیمات اشتباه، بی‌احتیاطی.

راههای مقابله:

آموزش مداوم HSE: برگزاری دوره‌های منظم ایمنی.

دستورالعمل‌های مکتوب (MOP): انجام هر کار طبق روال نوشته‌شده و تأییدشده.

سیستم buddy: انجام کارهای حساس حداقل با دو نفر.

ب) نفوذ فیزیکی (ورود غیرمجاز)

توضیح خطر: ورود افراد غریبه با قصد خرابکاری، سرقت یا آسیب.

راههای مقابله:

کنترل دسترسی: ورود با کارت، اثر انگشت یا تشخیص چهره.

دوربین مداربسته (CCTV): پوشش کامل محیط و ضبط تصاویر.

نگهبانی: استقرار نیروی انسانی در ورودی‌ها.

ج) خرابکاری داخلی

توضیح خطر: آسیب عمدی توسط پرسنل ناراضی یا سابق.

راههای مقابله:

بررسی سابقه: استخدام نیرو پس از بررسی کامل.

سطح دسترسی محدود: هر فرد فقط به بخش مورد نیاز خود دسترسی داشته باشد.

ثبت وقایع (Log): ثبت همه فعالیت‌ها در سیستم برای پیگیری.

ایمنی در دیتا سنتر یک سیستم به‌هم‌پیوسته است که از ایمنی برق و کابل‌کشی شروع می‌ شود، با تجهیزات حفاظت فردی و پایش محیطی ادامه می ‌یابد، و با مدیریت پسماند و برنامه‌های اضطراری تکمیل می‌شود.

سه اصل طلایی ایمنی در دیتا سنتر:

شناخت خطرات: قبل از وقوع، تهدیدها را بشناسید

آموزش مداوم: همه پرسنل را مدام آموزش دهید

پیشگیری به جای جبران: هزینه پیشگیری همیشه کمتر از جبران فاجعه است. جهت کسب اطلاعات بیشتر مقاله مدارک و مستندات ارزیابی ریسک را مطالعه نمایید.